Saradnja Srbije i NATO

NATO, odnosno Severnoatlantski vojni savez je ove godine proslavio 70 godina postojanja. Među osnivačima te 1949. godine su bile između ostalih SAD, Francuska i Italija koje su bile na različitim stranama u Drugom svetskom ratu u kome je život izgubilo preko 70 miliona ljudi, a koji je završen samo 4 godine ranije, dok je Zapadna Nemačka primljena u NATO 1955. godine, 10 godina od završetka rata.

Od tada je većina evropskih država aplicirala i primljena u NATO. Što se Srbije tiče, predstavnici Srbije u više mandata su tvrdili da je naša država vojno neutralna, što se pominje i u skupštinskoj deklaraciji iz 2007. godine. Članstvo Srbije u NATO je postala i ostala tabu tema u našem društvu. Javno mnjenje je ekstremno negativno nastrojeno prema NATO-u, a glavni uzrok tog negativnog sentimenta ostaje vojni napad na Saveznu Republiku Jugoslaviju 1999. godine.

Ovaj trend negativne nastrojenosti javnog mnjenja prema NATO-u je posledica i konstantne senzacionalističke kampanje mnogih tabloida u Srbiji gde se NATO predstavlja kao organizacija koja deluje isključivo protiv interesa Srbije. A činjenice su da je NATO po mnogim pitanjima partner Srbije, kada se radi o unapređenju obučenosti naše vojske, kao i po drugim pitanjima, kao što je Kosovo, gde jedinice NATO-a održavaju bezbednost od 1999. godine pod misijom KFOR-a.

Saradnja Srbije i NATO-a na terenu deluje dobro, Srbija ima najviši oblik saradnje koju država može da ima a da nije članica, a to je IPAP (Individualni akcioni plan za partnere NATO-a). Samo u 2019. godini Srbija je učestvovala u 13 vojnih vežbi sa NATO članicama, a 4 sa Rusijom. Međutim, jasan zaključak medijske analize, kao i analize javnog mnjenja ukazuje na to da saradnja Srbije i NATO-a nije medijski propraćena kao saradnja sa Rusijom i da građani nisu ni upoznati sa ovim brojkama.

Pozicija Srbije je kako vreme prolazi sve više upućivala na to koje države i vojni savez su nam prirodni partneri. Naime, danas, od 8 suseda Srbije, samo jedan (Bosna i Hercegovina) nije članica NATO-a. Sve ostale države (Mađarska, Rumunija, Bugarska, Makedonija, Albanija, Crna Gora i Hrvatska) su članice NATO-a. Iz ove činjenice postaje jasno da je Srbija upućena na saradnju sa NATO, a vojna neutralnost je pod takvim uslovima upitna.

Ono što je mnogo upitnije od toga da li će Srbija biti članica NATO ili ne, jeste odnos koji imamo prema tom vojnom savezu. Odnos nažalost ne čini samo saradnja na terenu koja je već pomenuta, nego i odnos ljudi, koji na kraju dana biraju svoje predstavnike u Parlamentu Srbije na osnovu svojih osećanja i prema ovoj temi između ostalih. Imajući u vidu to da većina građana percipra NATO kao neprijateljski savez, a da sa druge strane imamo najveću moguću saradnju sa NATO, stvara veoma konfuznu situaciju po ovom pitanju. Upravo taj negativan sentiment prema ovom vojnom savezu jeste obezhrabrujući ako imamo u vidu da smo okruženi članicama tog vojnog saveza. Iako većina političkih činilaca u Srbiji najčešće ne govore o NATO-u direktno kao neprijatelju, između redova, to se često može tako protumačiti.

Svakako u našem društvu izostaje dijalog, ne samo kada je ova tema u pitanju, već i mnoge druge. Nedostatak dijaloga o ovoj temi dovodi do nedovoljne informisanosti građana, nedovoljne razmene argumenata i temeljne analize položaja Srbije i naših strateških interesa. Izostaje takođe liderstvo u samom vrhu države koje bi učestvovalo u podizanju svesti građana o ovoj temi, ali i donošenju odluka koje bi bile bazirane na strateškom planiranju, interesima Srbije,a ne trenutnim partijskim interesima, koji su često isti, kako osvojiti ili zadržati vlast i što više je učvrstiti. Imajući u vidu da većina političara na našoj političkoj sceni gleda da pridobije većinu, teško da se može očekivati drugačija retorika, ona koja bi vodila ka suočavanjem sa prošlošću, a razvoj najbližih odnosa sa članicama NATO-a, kao i eventualno postizanje članstva u toj organizaciji. Argumenti korišćeni protiv pristupanja Srbije NATO-u su u najvećem broju slučajeva emotivne prirode, a ne posledica pažljivog razmatranja argumenata za ili protiv te ideje.

Zato je zadatak političkih parija i svih ostalih, najviše civilnog sektora, da osnaži ljude da razgovaraju, da razmenjuju argumente i da doprinose uspostavljanju dijaloga u društvu. Mislim da je seminar u Kragujevcu, baš pod ovim imenom, „Saradnja Srbije i NATO”, održan ovog meseca, koji je organizovao Institut za evropske poslove upravo to imao za cilj. Na seminaru su obrađivane teme relevantne za odnos Srbije i NATO-a i uspeo je upravo u tome, da pokrene dijalog o ovoj temi u društvu, pre svega među omladinama političkih partija.

Autor: Marko Zečević